Balloon Dog

Weinig kunstwerken zijn zo herkenbaar als de ‘Balloon Dog’ van Jeff Koons. Met zijn glanzende oppervlak en eenvoudige vorm groeide het beeld uit tot een icoon van de hedendaagse kunst. Wat oogt als een ballonfiguur van een kinderfeestje, is een monumentale sculptuur van spiegelgepolijst roestvrij staal. Tussen 1994 en 2000 vervaardigde Koons vijf unieke versies, in blauw, rood, geel, magenta en oranje.

De ‘Balloon Dog’ maakt deel uit van Koons’ beroemde ‘Celebration’-serie. Het uitgangspunt is bewust alledaags. Vrijwel iedereen herkent de ballonhond uit zijn jeugd. Door zo’n tijdelijk en speels object te vergroten tot een sculptuur van meer dan drie meter hoog, verheft Koons iets banaals tot iets monumentaals. Daarmee sluit hij aan bij een traditie binnen de moderne kunst waarin gewone gebruiksvoorwerpen een iconische status krijgen, zoals Andy Warhol eerder deed met de beroemde Campbell soepblikken. Een belangrijk onderdeel van het werk is het spiegelende oppervlak. De omgeving en de toeschouwer worden voortdurend weerspiegeld, waardoor het beeld steeds verandert. De ‘Balloon Dog’ kijkt als het ware terug naar zijn publiek.

Achter de ogenschijnlijke vrolijkheid schuilt echter een interessante gedachte. Een ballon staat voor iets tijdelijks: gevuld met lucht, maar nooit blijvend. Dat idee heeft diepe wortels in de kunstgeschiedenis. Het klassieke gezegde homo bulla (de mens is een luchtbel) werd al eeuwen geleden gebruikt om de vergankelijkheid van het menselijk bestaan te verbeelden. Waar kunstenaars in vanitasvoorstellingen zeepbellen gebruikten als herinnering aan de vluchtigheid van rijkdom, succes en leven, vereeuwigt Koons een vergelijkbaar symbool in staal. Die tegenstelling kreeg een extra dimensie toen ‘Balloon Dog (Orange)’ in 2013 voor ruim 44 miljoen euro werd afgehamerd bij Christie’s. Daarmee vestigde de sculptuur destijds een record voor een werk van een levende kunstenaar op een veiling.

De combinatie van een met lucht gevuld object en een astronomische marktwaarde heeft veel discussie opgeleverd. Sommigen zien het werk als een meesterlijke verbeelding van onze consumptiecultuur, anderen als een spiegel van een kunstmarkt waarin schaarste, verlangen en merkwaarde een belangrijke rol spelen. De vergelijking met de Nederlandse tulpenmanie is dan nooit ver weg. Net als de tulp in de zeventiende eeuw groeide een alledaags object uit tot een cultureel en economisch fenomeen.

Juist daarom blijft de ‘Balloon Dog’ fascineren. Het beeld roept een glimlach op, maar stelt tegelijkertijd vragen over waarde, verlangen en vergankelijkheid. Niet veel ballonhonden overleven het einde van een kinderfeestje. Die van Jeff Koons groeide uit tot een van de beroemdste kunstwerken van onze tijd.

Jeff Koons (1955), ‘Balloon Dog (Orange)’, spiegelgepolijst roestvrij staal met transparante kleurcoating, 1994-2000.

Fotocredit: thepupdiary.com

Jeff Koons (1955), ‘Balloon Dog (Orange)’, spiegelgepolijst roestvrij staal met transparante kleurcoating, 1994-2000